دوره و شماره: دوره 23، شماره 4، زمستان 1400، صفحه 681-794 

مطالعه پویش کامل ژنوم با تجزیه و تحلیل غنی‌سازی مجموعه-های ژنی برای شناسایی ژن‌ها و مسیرهای مرتبط با خلق‌وخوی در گاو براهمن

صفحه 481-490

https://doi.org/10.22059/jap.2021.327445.623630

حسین محمدی، امیر حسین خلت آبادی فراهانی، محمد حسین مرادی، ابوذر نجفی

چکیده درک کنترل ژنتیکی خلق‌وخوی به‌عنوان یک صفت پیچیده و دارای همبستگی با صفات اقتصادی یکی از اهداف اصلاح نژادی در صنعت گاو گوشتی است. هدف پژوهش حاضر، مطالعه پویش کل ژنوم بر مبنای تجزیه و تحلیل غنی­سازی مجموعه ژنی جهت شناسایی جایگاه­های ژنی مؤثر بر صفات مرتبط با خلق‌وخوی گاو نژاد براهمن بود. بدین منظور از اطلاعات ژنوتیپی 1370 رأس گاو براهمن و رکوردهای فنوتیپی شامل سرعت خروج، امتیاز پن و امتیاز خلق‌وخوی استفاده شد. ارزیابی پویش کامل ژنوم با PLINK نسخه 1/90 انجام شد. تجزیه و تحلیل غنی­ سازی مجموعه ­های ژنی به‌وسیله بسته نرم­افزاری goseq برنامه R با هدف شناسایی مسیرهای زیستی ژن‌های نزدیک در مناطق انتخابی کاندیدا انجام شد. در نهایت تجزیه و تحلیل بیوانفورماتیکی از پایگاه­های برخط GO، Metacyc، KEGG، Reactome و Panther استفاده شد. با تجزیه و تحلیل غنی­سازی مجموعه­های ژنی، مسیرهای بیوشیمیایی و )ژن‌های کاندیدای( neurotransmitter secretion (NRXN3 و CACNG3)،­Cycle  Dopamine Neurotransmitter Release (PPFIA2)، regulation of neuron projection development (GRID2)، neuron projection (SLC8A1 و KCNQ2)، Axonal growth inhibition (RTN4R)، Neurotrophin signaling pathway (MAP2K2، MAP3K5 و PSEN1) و Focal adhesion (TLN2) مرتبط با سرعت خروج شناسایی شدند. ژن‌های کاندیدای شناسایی‌شده نقش مهمی در تفرق و تمایز سیناپس­ها، انتقال‌دهنده­های عصبی، بیماری­های عصبی و اختلال روانی، استرس­های اکسیداتیو و محیطی، گیرنده­های هورمونی و هموستازی گلوکز داشتند. با توجه به تأیید مناطق قبلی پویش ژنومی و شناسایی مناطق ژنومی جدید، استفاده از یافته­های این پژوهش می­تواند در انتخاب ژنتیکی حیوانات با تولید بالاتر از طریق دام­های آرام مفید باشد.

مقایسه برخی مدل‌های ریاضی غیرخطی برای توصیف منحنی رشد گوساله‌های سیستانی

صفحه 491-500

https://doi.org/10.22059/jap.2021.326557.623626

نوراله شاهرودی، محمد رکوعی، هادی فرجی آروق، علی مقصودی، مرتضی کیخا صابر

چکیده هدف از این پژوهش، برازش مدل­های غیرخطی مختلف برای توصیف منحنی رشد و انتخاب مناسب­ترین مدل توصیف­کننده منحنی رشد برای گوساله­های گاو سیستانی بود. از رکوردهای وزن بدن 241 گوساله (118 رأس نر و 123 رأس ماده) که توسط ایستگاه تحقیقات گاو سیستانی زهک بین سال­های 1389 تا 1396 جمع­آوری شده بود، استفاده شد. چهار مدل غیرخطی (گمپرتز، لجستیک، ریچاردز، و ویبول) بر روری رکوردهای وزن بدن برازش و مناسب­ترین مدل توسط معیار­های برازش نیکویی (جذر میانگین مربعات خطا، معیار اطلاعات بیزی، معیار اطلاعات آکائیک و ضریب تعیین تصحیح‌شده) مورد ارزیابی قرار گرفت. براساس معیار­های برازش نکویی، مدل ریچاردز مناسب­ترین تابع برای توصیف منحنی رشد در گوساله­های نر و ماده بود. اثر جنس بر روی فراسنجه­ های منحنی­ ها در بسیاری از توابع معنی­ دار بود (0/05>P). مدل­های لجستیک و ریچاردز به‌ترتیب بالاترین و پایین­ترین مقدار فراسنجه مرتبط با وزن ابتدایی را داشتند. گوساله­های نر در سن و وزن بالاتری نسبت به گوساله ­های ماده به نقطه عطف رسیدند. با توجه به نتایج حاصل برای مدیریت بهتر تغذیه­ای و انتخاب برای رشد سریع با صحت بالا، می­توان از مدل مناسب جهت بررسی الگوی رشد این نژاد استفاده نمود.

تأثیر انتخاب فنوتیپی موفق علیه سندرم آسیت بر صفات مختلف در یک لاین تجاری مرغ گوشتی

صفحه 501-514

https://doi.org/10.22059/jap.2021.318204.623591

مریم کرمی، کریم حسن پور، جمال فیاضی، آرش جوانمرد، حمید ورناصری

چکیده هدف از پژوهش حاضر تأثیر انتخاب علیه سندرم آسیت بر صفات مختلف رشد بدن، اندام­های داخلی و پارامترهای خونی در یک لاین مرغ گوشتی بود. بنابراین با طبقه­بندی خانواده‌های مختلف براساس فراوانی بروز آسیت تحت تنش­­سرمایی (جمعیت آزمون)، تعداد 10 خانواده­ حساس و 10 خانواده مقاوم به آسیت انتخاب و مجموعه نتاج دیگری از همان خانواده‌ها (جمعیت تأیید) تحت شرایط نرمال پرورش داده شدند. این رویه در دو نسل مجزا تکرار شد. برای بررسی ارتباط ژنتیکی صفات بین دو جمعیت آزمون و تأیید از آماره همبستگی و برای بررسی معنی­داری تفاوت فراوانی شیوع سندرم آسیت بین خانواده‌های حساس و مقاوم از آزمون کای-­اسکوئر و برای بررسی معنی­داری تفاوت بین صفات مختلف در گروه­های حساس و مقاوم از رویه GLM نرم‌افزار SAS (نسخه 9/1) استفاده شد. همبستگی بین وقوع آسیت در خانواده‌های مختلف در دو شرایط پرورشی نشان داد که خانواده‌هایی که تحت تنش­سرمایی آسیت زیادتری نشان دادند، تحت شرایط نرمال نیز آسیت بیش‌تری داشته­اند. بررسی مقایسه­ای صفات مختلف در گروه­های حساس و مقاوم نشان داد که در خانواده‌های حساس وزن بدن و نرخ رشد و ظرفیت تنفسی پایین­تر و درصد هماتوکریت و فشار جزئی دی­اکسیدکربن خون به‌طور معنی­داری بالاتر از خانواده‌های مقاوم بود (p<0/05). در پژوهش حاضر علاوه بر شناسایی دلایل حساسیت به سندرم آسیت در جوجه­های گوشتی، نشان داده شد که انتخاب علیه این سندرم نه تنها باعث افت رشد در لاین گوشتی مورد مطالعه نمی­شود بلکه موجبات بهبود هم‌زمان صفات رشد و مقاومت به این سندرم در لاین مورد نظر را فراهم می­آورد.

بررسی تغییرات برخی فراسنجه‌های بیوشیمیایی خون در ماه‌های مختلف آبستنی میش‌های لری‌بختیاری

صفحه 515-524

https://doi.org/10.22059/jap.2021.321909.623607

عارف کرد، آرش خردمند، علیرضا راکی، مجید خالداری

چکیده هدف ازانجام این پژوهش، بررسی تغییرات برخی فراسنجه­های بیوشیمیایی خون درمیش نژاد لری‌بختیاری قبل از جفت­گیری و ماه‌های مختلف آبستنی و تأثیر تعداد جنین براین فراسنجه­ها بود. بدین منظور 20 رأس میش نژاد لری‌بختیاری انتخاب و با قوچ­های بارور جفت­گیری داده شدند. یک ماه قبل ازجفت­گیری و هم‌چنین در ماه­های اول تا پنجم آبستنی نمونه خون از میش­ها اخذ و فراسنجه­های بیوشیمیایی و آنزیمی شامل کلسیم، فسفر، منیزیم، اوره، کراتینین، بیلی­روبین تام، AST، ALP و GGT اندازه‌گیری شدند. غلظت کلسیم و فعالیت AST در زمان‌های موردمطالعه ثابت بوده ولی در ماه آخر آبستنی افزایش یافت (p<0/05). غلظت منیزیم در ماه دوم و ماه آخر آبستنی افزایش (p<0/05) و غلظت فسفر در دوره آبستنی نسبت به ماه پیش از جفت­گیری کاهش یافت (p<0/05). غلظت کراتینین در ماه دوم و سوم آبستنی نسبت به دیگر ماه‌های آبستنی کاهش (p<0/05) و غلظت بیلی­روبین تام در ماه چهارم و غلظت اوره در نیمه دوم آبستنی افزایش پیدا کرد (p<0/05). فعالیت GGT تقریباً ثابت بود، اما در ماه چهارم آبستنی کاهش (05/0P<) و فعالیت ALP طی دوره آبستنی به‌طور کلی روند افزایشی داشت (p<0/05). میانگین غلظت فراسنجه­های موردمطالعه در میش­های تک­قلو آبستن تفاوت معنی­داری با دوقلو نداشت (p<0/05). براساس نتایج این مطالعه تغییرات بیوشیمیایی خون در میش‌های نژاد لری‌بختیاری می­تواند برای ارزیابی وضعیت فیزیولوژیکی آن‌ها در دوران آبستنی استفاده شود.

تاثیر استفاده از پودر و عصاره ریحان بر عملکرد، ویژگی‌های لاشه و بیان ژن پروتئین شوک گرمایی در جوجه‌های ‌گوشتی در شرایط تنش گرمایی

صفحه 525-533

https://doi.org/10.22059/jap.2021.323807.623620

سید حامد موسوی علمداردهی، زربخت انصاری پیرسرائی، عیسی دیرنده، محمد کاظمی فرد

چکیده تاثیر پودر و عصاره ریحان، بر عملکرد و ویژگی های لاشه، بیان نسبی ژن پروتئین شوک گرمایی (HSP70) و برخی فراسنجه های خونی جوجه های گوشتی در شرایط تنش گرمایی با استفاده از 160 قطعه جوجه گوشتی یک روزه سویه راس 308 در قالب طرح کاملا تصادفی با پنج تیمار و چهار تکرار (هشت قطعه جوجه در هر تکرار)، به مدت 42 روزه بررسی شد. تیمارها شامل: 1- جیره پایه (شاهد)، 2- جیره پایه+ویتامین ث (250 میلی گرم در کیلوگرم دان)، 3- جیره پایه +25 میلی گرم پودر ریحان (درهر کیلوگرم دان)، 4- جیره پایه+50 میلی گرم پودر ریحان (در هر کیلوگرم دان)، 5- استفاده از عصاره ریحان (یک میلی لیتر در هر لیتر آب مصرفی) بود. خوراک مصرفی، افزایش وزن بدن، ضریب تبدیل غذایی، ویژگی های لاشه، فراسنجه‌های خونی و بیان نسبی ژن HSP70 در خون اندازه گیری شد. اثر تیمارها بر فراسنجه های خونی و ویژگی های لاشه معنی دار نبود. بیان نسبی ژن HSP70 در خون، در تمام تیمارها نسبت به تیمار شاهد کاهش معنی داری داشت (0/05>P). بر اساس نتایج حاصل، پودر و عصاره ریحان اثرات منفی تنش گرمایی را در جوجه های گوشتی کاهش می دهد لذا استفاده از آن ها در جیره جوجه های گوشتی برای پیشگیری از تنش گرمایی توصیه می شود.

پاسخ جوجه‌های گوشتی به سطوح مختلف پروتئین ایده‌آل و نسبت‌های والین به لیزین قابل هضم جیره در دوره آغازین

صفحه 535-548

https://doi.org/10.22059/jap.2021.323616.623617

رضا صلاحی مقدم، محمدحسین شهیر

چکیده به‌منظور بررسی پاسخ جوجه‌های گوشتی به سطوح مختلف پروتئین ایده‌آل جیره (توصیه سویه راس 308 و 10 درصد کم‌تر) و نسبت‌های والین به لیزین قابل‌هضم (71، 74، 77، 80 و 83 درصد) در دوره آغازین (یک تا 10 روزگی)، پژوهشی با استفاده از 500 قطعه جوجه گوشتی نر یک­روزه در قالب آرایش فاکتوریل 5×2 با طرح کاملاً تصادفی که شامل 10 تیمار و پنج تکرار، انجام شد. نتایج نشان دادند کاهش سطح پروتئین ایده‌آل جیره سبب افزایش وزن بدن، مصرف خوراک و بهبود ضریب‌ تبدیل غذایی شد (0/01>P). درصد خاکستر و کلسیم استخوان نیز با کاهش پروتئین ایده‏آل جیره به‌طور معنی‏داری افزایش یافت (0/05>P). کاهش سطح پروتئین ایده­آل جیره سبب کاهش غلظت کلسترول، گلوکز، پروتئین کل، آلبومین، گلوبولین و کلسیم سرم خون شد (0/05>P). بیش‌ترین میانگین وزن بدن در سن 10 روزگی، افزایش وزن، درصد لاشه و سینه و کم‌ترین ضریب تبدیل خوراک در نسبت 74 درصد والین به لیزین قابل‌هضم مشاهده شد (0/05>P). درحالی­که، بیش‌ترین میانگین مصرف خوراک، درصد ران­ها و درصد خاکستر و کلسیم استخوان در نسبت 77 درصد والین به لیزین قابل‌هضم به‌دست آمد (0/05>P). اثر متقابل معنی­داری بین دو فاکتور آزمایشی به‌غیر از صفات درصد لاشه و غلظت فسفر سرم خون مشاهده نشد (0/05>P). در مجموع براساس نتایج این پژوهش، کاهش 10 درصدی سطح پروتئین ایده­آل جیره با حفظ نسبت‌های ایده­آل اسیدهای آمینه ضروری، امکان‌پذیر است. نسبت مناسب والین به لیزین قابل‌هضم براساس شاخص‌های عملکرد و صفات لاشه، 74 درصد و براساس صفات استخوان، 77 درصد پیشنهاد می­شود.

مقایسه اثر پروبیوتیک بیوپلاس B2 و پری‌بیوتیک گالاکتوالیگوساکارید بر عملکرد، کیفیت تخم‌مرغ تولیدی و برخی فراسنجه‌های خونی مرغان تخم‌گذار تجاری

صفحه 549-559

https://doi.org/10.22059/jap.2021.321414.623605

محمد حسین نعمتی، مصطفی حاجی لو، سید عبداله حسینی، سیدسعید موسوی

چکیده اثر استفاده از پروبیوتیک بیوپلاس B2 و پری‌بیوتیک گالاکتوالیگوساکارید بر عملکرد، کیفیت تخم‌مرغ تولیدی و برخی فراسنجه‌های خونی مرغان تخم‌گذار تجاری، با استفاده از 216 قطعه مرغ‌ تخم‌گذار های‌لاین (w36) با میانگین وزنی مشابه از سن 50 تا 62 هفتگی به‌مدت 12 هفته در قالب طرح کاملاً تصادفی در سیستم قفس با شش تیمار و شش تکرار و شش قطعه مرغ در هر تکرار بررسی شد. تیمارهای آزمایشی شامل 1- بدون افزودنی (شاهد)، 2- جیره حاوی 1/0 درصد پروبیوتیک بیوپلاس B2، 3 تا 6- به‌ترتیب جیره‌های حاوی 05/0، 1/0، 15/0 و 2/0 درصد پری‌بیوتیک گالاکتوالیگوساکارید بودند. نتایج نشان داد که وزن و توده تخم‌مرغ تولیدی در جیره حاوی پروبیوتیک بیوپلاس B2 افزایش معنی‌دار داشت (05/0>P). درصد تولید تخم‌مرغ، خوراک مصرفی و ضریب تبدیل غذایی تحت تأثیر تیمارهای آزمایشی قرار نگرفت. استفاده از گالاکتوالیگوساکارید در سطوح 05/0، 1/0 و 2/0 درصد منجر به بهبود وزن پوسته خشک و سطوح 05/0، 15/0 و 2/0 درصد منجر به افزایش وزن واحد سطح پوسته در مقایسه با گروه شاهد شد (05/0>P). پروتئین کل و آلبومین سرم در تیمار پروبیوتیک بیوپلاس B2 افزایش نشان داد (05/0>P). سطح کلسترول خون در تیمار پروبیوتیک بیوپلاس B2 و 15/0 درصد گالاکتوالیگوساکارید به‌طور معنی‌دار کاهش یافت (05/0>P). به‌طورکلی نتایج نشان داد که استفاده از پری‌بیوتیک گالاکتوالیگوساکارید به میزان 15/0 درصد ضمن بهبود برخی صفات عملکردی منجر به بهبود معنی‌دار وزن واحد سطح پوسته تخم‌مرغ و کاهش سطح کلسترول سرم خون در مقایسه با گروه شاهد شد و می‌تواند جایگزین پروبیوتیک بیوپلاس B2 شود.

مطالعه تأثیر منابع آلی، معدنی و نانو مس بر عملکرد، فراسنجه‌های بیوشیمیایی و ایمنی خون، جمعیت میکروبی روده کوچک و کیفیت گوشت جوجه‌های گوشتی

صفحه 561-571

https://doi.org/10.22059/jap.2021.308293.623554

شکوفه غضنفری، محمد احمدپناه، سید داود شریفی

چکیده تأثیر منابع مختلف مس بر عملکرد رشد، برخی فراسنجه ­های بیوشیمیایی و ایمنی خون، جمعیت میکروبی روده کوچک و کیفیت گوشت با استفاده از 240 قطعه جوجه گوشتی نر یک روزه در قالب طرح کاملاً تصادفی با پنج تیمار و چهار تکرار از سن یک تا 42 روزگی بررسی شد. تیمارها شامل تیمار شاهد (جیره بدون مس) و چهار جیره حاوی 16 میلی­گرم در کیلوگرم مس از منابع گلایسین مس، سولفات مس، نانوکلات مس و نانوگلایسین مس بودند. نتایج نشان داد استفاده از منابع مختلف مس تأثیری بر عملکرد رشد، برخی فراسنجه­های بیوشیمیایی و درصد هتروفیل، لنفوسیت، گلبول سفید، تیتر آنتی‌بادی علیه بیماری نیوکاسل، کلسترول، تری گلیسرید، ظرفیت نگهداری آب و pH گوشت جوجه‌های گوشتی نداشت. وزن نسبی دستگاه گوارش در پرندگان تغذیه‌شده با جیره حاوی گلایسین مس از پرندگان دریافت‌کننده نانوکلات مس کم‌تر بود (0/05>P). کل جمعیت میکروبی ایلئوم پرندگان تغذیه‌شده با جیره­های بدون مس و سولفات مس بیش‌تر از پرندگان دریافت‌کننده جیره حاوی گلایسین مس بود (0/01>P). میزان مالون­دی‌آلدهید گوشت پرندگان تغذیه‌شده با جیره­های حاوی گلایسین مس و نانوگلایسین مس شش روز بعد از نگهداری در یخچال، کم‌تر از سایر پرندگان بود(0/01>P). براساس نتایج حاصل، استفاده از سطح 16 میلی‌گرم در کیلوگرم مس از منابع آلی و معدنی و نانو در جیره، تأثیری بر صفات عملکرد رشد، ایمنی و جمعیت میکروبی ایلئوم جوجه‌های گوشتی ندارد، اما استفاده از مکمل­های گلایسین مس و نانوگلایسین مس در جیره میزان اکسیداسیون گوشت را کاهش می‌دهد.

اثر پودر میوه عناب و سنجد بر عملکرد رشد، متابولیت‌های خون و کیفیت گوشت جوجه‌های گوشتی در شرایط دمایی بالا

صفحه 573-581

https://doi.org/10.22059/jap.2021.322719.623610

فاطمه بصیریان، امید علی اسماعیلی پور، مژگان مظهری، نعمت ضیائی

چکیده این آزمایش به‌منظور بررسی تأثیر پودر میوه عناب و سنجد بر عملکرد رشد، متابولیت‌های خونی و کیفیت گوشت جوجه‌های گوشتی در شرایط دمایی بالا روی 160 قطعه جوجه گوشتی نر یک روزه سویه راس 308 در قالب طرح کاملاً تصادفی با چهار تیمار و چهار تکرار و تعداد 10 پرنده در هر تکرار انجام شد. تیمارهای آزمایشی عبارت بود از 1- شاهد (جیره پایه)، 2- جیره پایه+ 75/0 درصد پودر میوه عناب، 3- جیره پایه+ 0/75 درصد پودر میوه سنجد و 4- جیره پایه+ ترکیب پودر میوه عناب و سنجد (هرکدام0/75 درصد). در سن 25 روزگی و با شروع تنش گرمایی، جوجه‌ها روزانه هشت ساعت از ساعت نه تا 17 در دمای 2±34 درجه ‏سانتی‏گراد قرار گرفتند. نتایج نشان داد که اثر تیمارها بر صفات عملکردی معنی‌دار نبود . هم‌چنین وزن نسبی لاشه و اندام‌های داخلی به جز کبد، تحت تأثیر تیمارهای آزمایشی قرار نگرفت. کم‌ترین وزن نسبی کبد در گروه شاهد مشاهده شد (P≤0/05). افزودن پودر میوه عناب و سنجد سبب افزایش معنی‌دار میزان گلوتاتیون پراکسیداز و کاهش غلظت گلوکز خون در مقایسه با گروه شاهد شد (P≤0/05). بیش‌ترین ظرفیت نگهداری آب و کم‌ترین افت پخت و خونابه در جوجه‌های گوشتی تغذیه‌شده با عناب و سنجد به‌دست آمد (P≤0/05). با توجه به نتایج حاصل از این آزمایش، افزودن عناب و سنجد در سطح 0/75درصد جیره در شرایط تنش گرمایی هرچند که بر صفات عملکردی جوجه‌های گوشتی مؤثر نبود، اما منجر به بهبود متابولیت‌های خونی و صفات کیفی گوشت شد.

اثر عصاره گیاه مارچوبه بر کیفیت منی قوچ عربی طی ذخیره‌سازی به حالت مایع در دمای چهار درجه سانتی‌گراد

صفحه 583-592

https://doi.org/10.22059/jap.2021.325561.623624

ابوذر غلامپور، خلیل میرزاده، صالح طباطبایی وکیلی

چکیده هدف از این پژوهش، بررسی تأثیر عصاره مارچوبه بر کیفیت منی قوچ عربی در زمان‌های مختلف ذخیره‌سازی به حالت مایع در دمای چهار درجه سانتی‌گراد‌ بود. اسپرم­گیری از 10 راس قوچ نژاد عربی با متوسط سن2/5 سال به‌طور هفتگی (هر هفته یکبار) به‌مدت شش هفته انجام شد. پس از افزودن سطوح صفر، 1/5، سه و 4/5 درصد عصاره مارچوبه به رقیق­کننده منی، فراسنجه­های کیفی اسپرم در زمان‌های صفر، 24، 48 و 72 ساعت از نگهداری تیمارها به حالت مایع مورد ارزیابی قرار گرفتند. در زمان صفر، زنده­مانی اسپرم در رقیق‌کننده حاوی سه درصد عصاره مارچوبه بیش‌تر از رقیق‌کننده حاوی سطوح صفر و 4/5درصد عصاره بود (p<0/05). پس از 24 ساعت ذخیره‌سازی منی، فراسنجه‌های تحرک کل، جنبایی پیشرونده، سلامت غشای پلاسمای اسپرم و زنده‌مانی اسپرم، در رقیق‌کننده حاوی1/5 و سه درصد عصاره بالاتر بودند (p<0/05). فراسنجه­های کیفی اسپرم در 48 ساعت پس از اسپرم­گیری و ذخیره‌سازی در رقیق‌کننده حاوی سه درصد عصاره معنی­دار و عملکرد بهتری داشتند (p<0/05). بالاترین میزان سلامت غشایی پلاسمایی، جنبایی پیش‌رونده و تحرک کل اسپرم در 72 ساعت پس از ذخیره‌سازی اسپرم، در رقیق‌کننده حاوی سه درصد عصاره مشاهده شد (p<0/05). براساس نتایج حاصل در این مطالعه استفاده از عصاره مارچوبه در رقیق‌کننده به میزان سه درصد کیفیت اسپرم قوچ‌های عربی پس از شرایط سردسازی را بهبود می‌بخشد.

زمستان 1400، صفحه 681-794
پاییز 1400، صفحه 413-679
تابستان 1400، صفحه 200-400
بهار 1400، صفحه 1-153