نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• مریم لطفی ¹
• بهروز دستار ²
• احمد ندیمی ³

¹ گروه تغذیه دام طیور ، دانشکده علوم دامی، دانشگاه علوم کشاورزی منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران

² گروه تغذیه دام و طیور- دانشکده علوم دامی- دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان-ایران

³ گروه گیاهپزشکی، دانشکده ‘گیاهپزشکی، دانشگاه علوم کشاورزی منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران

چکیده

هدف: زنبور عسل به عنوان یکی از مهمترین عوامل گرده‌افشان در اکوسیستم‌های کشاورزی و طبیعی دارای 10 گونه‌ است که متعلّق به جنس Apis، خانواده Apidae و راسته Hymenoptra می‌باشد. یکی از مهمترین گونه‌ها، زنبور عسل اروپایی(Apis mellifera L.) است که امروزه در اکثر نقاط دنیا یافت می‌شود. یکی از راه‌های تشخیص‌ آن‌ها خصوصیات مرفومتریک می‌باشد که این صفات نه تنها ابزار کلیدی در رده‌بندی محسوب می‌شود بلکه ارتباط معنی‌داری با عملکرد، کارایی و سازگاری کلنی‌ها دارد. هدف از این پژوهش مقایسه صفات مرفومتریک نژاد بومی ایران (Apis mellifera meda) با نژاد باکفست (Apis mellifera buckfast) در شرایط اقلیمی گرگان بود.

روش پژوهش: تحقیق در مزرعه پرورش زنبور عسل دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان در تیرماه 1404 انجام شد. از هر نژاد 6 کلنی انتخاب و از هر کلنی 10 زنبور کارگر به صورت تصادفی از جلوی دریچه پرواز جمع‌آوری گردید. در مجموع 120 نمونه (60 نمونه از هر نژاد)، بعد از بیهوش کردن با اتیل‌استات در اتانول 95 درصد نگهداری شدند. پس از آن اجزای مورد نظر جدا و با چسب کانادا بالزام (Canada Balsam) روی لام تثبیت شدند. سپس 11 صفت شامل طول و عرض بال جلو، زوایای A4، D7،G18 ، شاخص کوبیتال(طول رگبال a و b در سلول کوبیتال)، اجزای پای عقب شامل طول ران، ساق و بند اول پنجه و طول زبان، تحت پروتکل استاندارد راتنر و با استفاده از استریومیکروسکوپ مجهز به دوربین و نرم‌افزار تحلیل تصویر، اندازه‌گیری شدند.کلیه داده‌ها در نرم‌افزار اکسل سازماندهی گردید و با نرم‌افزار SAS به کمک آزمون t-test و همبستگی پیرسون تحلیل شد.

یافته‌ها: نتایج نشان داد که نژاد باکفست در صفات طول بال جلو و زاویۀ D7 به‌طور معنی‌داری (05/0>P) برتر از نژاد بومی بود، اما در سایر صفات مورفومتریک تفاوت معنی‌داری مشاهده نشد. تحلیل همبستگی نشان داد که در نژاد باکفست، ارتباطات معنی‌دار عمدتاً محدود به صفات درون‌گروهی بال است. در مقابل، در نژاد بومی ایران، همبستگی‌های مثبت و معنی‌داری میان صفات بال و اندام‌های حرکتی (پای عقب) مشاهده شد. این نتایج حاکی از یکپارچگی ساختاری و تناسب بیشتر میان اندام‌های پروازی و حرکتی در نژاد بومی ایران در مقایسه با نژاد باکفست می‌باشد.

نتیجه‌گیری: نتایج نشان داد در شرایط اقلیمی گرگان، زنبورهای باکفست و بومی در بیشتر صفات مورفومتریک تفاوت معنی‌داری ندارند و برتری باکفست تنها محدود به طول بال جلو و زاویه D7 است. با توجه به شباهت کلی ریخت‌شناسی دو نژاد، تکیه بر این صفات برای اثبات برتری نژاد باکفست کافی نبوده و ارزیابی قطعی نیازمند مطالعات تکمیلی بر روی صفات عملکردی (میزان تولید، رفتار چراگری و مقاومت به بیماری‌ها) است.

کلیدواژه‌ها

• طول پای عقب
• زنبور عسل
• مورفومتریک
• عرض بال جلو

عنوان مقاله [English]

Comparison of the morphological characteristics of the Iranian native honey bee (Apis mellifera meda) and the Buckfast breed (Apis mellifera buckfast)

نویسندگان [English]

• Maryam Lotfi ¹
• Behrouz Dastar ²
• Ahmad Nadimi ³

¹ Department of Animal and Poultry nutrition, Animal Science Faculty, Gorgan University of Agricultural Science and Natural Resources, Gorgan, Iran

² Department of Animal and Poultry Nutrition- Faculty of Animal Science- Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources-IRAN

³ Department of Plant Protection, Faculty of Plant Production, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Gorgan, Iran

چکیده [English]

Objective: The honey bee, as one of the most important pollinators in agricultural and natural ecosystems, comprises 10 species belonging to the genus Apis, family Apidae, and order Hymenoptera. One of the most significant species is the European honey bee (Apis mellifera L.), which is now found in most parts of the world. One method for identifying them is through morphometric characteristics, which not only serve as a key tool in their classification but also show a significant correlation with colony performance, efficiency, and adaptation. The aim of this study was to compare the morphometric traits of the native Iranian honey bee (Apis mellifera meda) with the Buckfast hybrid (Apis mellifera buckfast) under the climatic conditions of Gorgan.

Method: The research was conducted at the honey bee breeding farm of Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources in July 2025. Six colonies from each genotype were selected, and from each colony 10 worker bees were randomly collected from the entrance of the hive. In total, 120 specimens (60 from each genotype) were anesthetized with ethyl acetate and preserved in 95% ethanol. The target body parts were then dissected and mounted on microscope slides using Canada balsam.Subsequently, 11 traits were measured under the standard Ruttner protocol using a stereomicroscope equipped with a digital camera and image analysis software. These traits included forewing length and width, wing venation angles A4, D7 and G18, cubital index (length of veins a and b in the cubital cell), hind leg components (length of femur, tibia and first tarsal segment), and proboscis length. All data were organized in Microsoft Excel and statistically analyzed in SAS using the t-test and Pearson’s correlation coefficient.

Results: The results showed that the Buckfast breed had significantly greater forewing length and D7 angle than the native Iranian breed (P < 0.05), while no significant differences were observed in the other morphometric traits. Correlation analysis indicated that in the Buckfast breed, significant relationships were mainly confined to within-wing traits. In contrast, in the native Iranian breed, significant positive correlations were observed between wing traits and locomotory traits (hind leg components). These findings suggest a greater structural integration and proportionality between flight and locomotory organs in the native Iranian breed compared with the Buckfast breed.

Conclusion: The results indicated that under the climatic conditions of Gorgan, Buckfast and native bees did not differ significantly in most morphometric traits, and the superiority of the Buckfast breed was limited to forewing length and the D7 angle. Considering the overall morphological similarity between the two breeds, relying solely on these traits is not sufficient to demonstrate the superiority of the Buckfast breed. Therefore, a definitive evaluation requires further studies focusing on functional traits such as productivity, foraging behavior, and resistance to diseases.

کلیدواژه‌ها [English]

• Hind leg length
• Honey bee
• Morphometric
• Forewing width