تولیدات دامی

چکیده هدف: افزایش هزینه‌های تغذیه و کمبود منابع علوفه‌ای متداول، استفاده از منابع خوراکی نامتعارف و در دسترس مانند برگ درختان فضای سبز را به‌عنوان یک راهبرد کاربردی در تغذیه نشخوارکنندگان مطرح می‌سازد. این مطالعه باهدف ارزیابی اثرات جایگزینی بخشی از علوفه جیره با سطوح مختلف برگ درخت چنار (Platanus orientalis) بر مصرف خوراک، عملکرد تولیدی، گوارش‌پذیری مواد مغذی، فراسنجه‌های بیوشیمیایی خون و وضعیت سامانه آنتی‌اکسیدانی بزهای شیری سانن انجام شد.
روش پژوهش: آزمایش با استفاده از 18 رأس بز سانن چند شکم‌زایش (میانگین تولید شیر 72/0± 75/1 کیلوگرم در روز و روزهای شیردهی 4/ 13± 7/52) در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تیمار و شش تکرار به مدت 56 روز (14 روز عادت‌پذیری و 42 روز دوره اصلی) انجام شد. جیره‌های آزمایشی شامل:1- شاهد (جیره پایه بدون برگ چنار)، 2- جایگزینی ۲۰ درصد علوفه با برگ چنار و 3- جایگزینی 40 درصد علوفه با برگ چنار پایه بودند که از نظر انرژی و پروتئین یکسان‌سازی شدند. در طول دوره آزمایش، مصرف خوراک و تولید شیر به‌صورت روزانه ثبت شد. نمونه‌های شیر برای تعیین ترکیبات، نمونه‌های خون برای سنجش فراسنجه‌های بیوشیمیایی (گلوکز، کلسترول کل، لیپیدها، آنزیم‌های کبدی) و نشانگرهای وضعیت اکسیداتیو (ظرفیت آنتی‌اکسیدانی کل و مالون‌دی‌آلدئید) و نمونه‌های مدفوع و خوراک برای تعیین گوارش‌پذیری ظاهری مواد مغذی جمع‌آوری گردید. داده‌ها با استفاده از رویه مختلط نرم‌افزار SAS تجزیه‌وتحلیل شدند.
یافته‌ها: جایگزینی 20 درصد از علوفه جیره با برگ چنار، مصرف ماده خشک، تولید روزانه شیر و تولید شیر تصحیح‌شده با چهار درصد چربی در بزهای سانن، نسبت به تیمار شاهد و تیمار 40 درصد جایگزینی افزایش داد (05/0 > P). درصد چربی و مواد جامد کل شیر در بزهایی که در جیره خود برگ چنار دریافت کردند کاهش یافت (05/0 > P)، ولی تولید روزانه (گرم در روز) پروتئین، چربی، مواد جامد بدون چرب یو کل مواد جامد شیر در بزهای مربوط به تیمار 20 درصد جایگزینی، بالاتر از سایر بزها بود (05/0 > P). ضریب تبدیل خوراک و تغییرات وزن بدن تحت تأثیر تیمارهای آزمایشی قرار نگرفت. تفاوتی بین تیمارهای آزمایشی از نظر گوارش‌پذیری ظاهری ماده‌خشک، پروتئین خام، ماده‌آلی و الیاف نامحلول در شوینده اسیدی مشاهده نشد. جایگزینی 40 درصد علوفه متداول جیره با برگ درخت چنار سبب کاهش گوارش‌پذیری الیاف نامحلول در شوینده خنثی و افزایش گوارش‌پذیری چربی‌خام شد (05/0 > P). غلظت تری‌گلیسرید در تیمار 20 درصد جایگزینی برگ چنار با علوفه و غلظت لیپوپروتئین با چگالی پایین در تیمار 40 درصد جایگزینی برگ چنار با علوفه بالاتر از سایر تیمارها بود (05/0 > P). آسپارتات آمینوترانسفراز، آلانین آمینوترانسفراز و آلکالین فسفاتاز تحت تأثیر تیمارها قرار نگرفتند؛ اما غلظت مالون‌دی‌آلدئید سرم در تیمار 40 درصد جایگزینی برگ چنار با علوفه تمایل به کاهش داشت (086/0 = P).
نتیجه‌گیری: به‌طورکلی، نتایج این مطالعه نشان داد که برگ چنار می‌تواند تا سطح 20 درصد جایگزینی با بخشی از علوفه‌های متداول جیره، به‌عنوان یک منبع خوراکی برای بزهای شیری سانن استفاده شود. این سطح جایگزینی ضمن بهبود مصرف خوراک و عملکرد تولیدی، اثرات منفی قابل‌توجهی بر سلامت کبد، گوارش‌پذیری مواد مغذی و وضعیت آنتی‌اکسیدانی دام ندارد. سطوح بالاتر (40 درصد) ممکن است به دلیل وجود ترکیبات ثانویه، با کاهش چربی شیر همراه باشد؛ بنابراین، استفاده بهینه از این منبع نیازمند رعایت سطح جایگزینی مناسب است.